Chart Polski

Chart Polski to żywy pomnik naszej historii i jedna z najstarszych polskich ras psów. Przez wieki był nieodłącznym towarzyszem szlachty i królów, symbolem statusu oraz niezrównanym myśliwym. W przeciwieństwie do delikatnego Greyhouda czy filigranowego Charcika Włoskiego, Chart Polski to pies o potężnej sile, wytrzymałości i "surowej" urodzie. Nie jest to krucha istota, lecz twardy, odporny na trudne warunki wojownik, który w przeszłości polował na zające, lisy, sarny, a nawet wilki. Dziś, po latach zapomnienia i dramatycznej walce o przetrwanie rasy po II wojnie światowej, Chart Polski wraca na salony jako pies reprezentacyjny, sportowy i – co dla wielu jest zaskoczeniem – doskonały stróż domowego ogniska. To pies dumny, pewny siebie i wymagający partnerskiego traktowania.

Zalety

• Zdrowie i odporność: Jest to rasa pierwotna, nieprzekształcona przez modę. Charty Polskie są znacznie twardsze i odporniejsze na urazy oraz choroby niż inne charty.

• Spokój w domu: Mimo ogromnej energii na zewnątrz, w mieszkaniu zachowuje się jak typowy "kanapowiec" – dużo śpi i nie narzuca się swoją obecnością.

• Instynkt stróżujący: Jest ewenementem w grupie chartów – posiada silny instynkt terytorialny i skutecznie broni swojej posesji przed intruzami.

• Łatwa pielęgnacja: Krótka, sprężysta sierść nie wymaga skomplikowanych zabiegów fryzjerskich.

• Głęboka więź: Tworzy z właścicielem relację opartą na oddaniu i lojalności; jest psem jednego pana lub jednej rodziny.

Wady

• Silny instynkt łowiecki: Pogoń za wszystkim, co ucieka, jest silniejsza od woli właściciela. Spacer bez smyczy na nieogrodzonym terenie to ogromne ryzyko.

• Niezależność: Nie jest to pies, który wykona komendę natychmiastowo jak Owczarek. Bywa uparty i ma własne zdanie.

• Agresja terytorialna: Jeśli nie zostanie odpowiednio zsocjalizowany, jego instynkt stróża może przerodzić się w agresję wobec gości lub listonosza.

• Potrzeba specyficznego ruchu: Nie wystarczy mu trucht przy nodze. Musi mieć możliwość "wyszalenia się" w pełnym galopie (na bezpiecznym terenie) lub brać udział w coursingach.

• Rozmiar i siła: Jest to duży, muskularny pies. Jeśli pociągnie na smyczy (np. widząc kota), utrzymanie go wymaga dużej siły fizycznej.

Korzenie Charta Polskiego sięgają średniowiecza. Wzmianki o chartach na ziemiach polskich pojawiają się już w kronikach Galla Anonima (XII wiek). Psy te były ulubieńcami królów – Jagiellonowie i Wazowie rzadko ruszali na łowy bez sfory chartów. Przez stulecia rasa ewoluowała w specyficznym klimacie Polski i Kresów Wschodnich – musiała być odporna na mrozy, surowa w obyciu i zdolna do wielogodzinnego pościgu w trudnym terenie. Kryzys nadszedł w XX wieku. Po II wojnie światowej i zmianie ustroju, polowania z chartami zostały zakazane, a same psy – kojarzone z "pańskim fanaberią" i kłusownictwem – były masowo tępione. Wprowadzono wysokie podatki od posiadania chartów, a na wsiach milicja miała prawo odstrzeliwać je na miejscu. Rasa stanęła na krawędzi wymarcia. Renesans nastąpił w latach 70. XX wieku dzięki pasjonatom takim jak Stanisław Czerniakowski, który odnalazł ostatnie żyjące w typie rasy psy na wschodzie Polski (głównie na Suwalszczyźnie i w okolicach Rostowa nad Donem) i rozpoczął ich planową hodowlę. W 1989 roku FCI wstępnie uznało rasę, a pełne uznanie nastąpiło w 2001 roku.

Chart Polski to pies o imponującej prezencji. Jest znacznie silniejszy i bardziej muskularny niż inne charty krótkowłose. Jego budowa nie może być delikatna ani wiotka. Sylwetka wpisuje się w prostokąt. Głowa jest mocna, długa, z wyraźnymi szczękami (co odróżnia go od Greyhouda), przystosowana do chwytania i przytrzymywania silnej zwierzyny. Oczy są ciemne, wyraziste, o charakterystycznym, nieco "wschodnim" i bystrym wyrazie. Ogon jest długi, nisko osadzony, na końcu zakręcony w sierp lub pierścień.

Jego muskulatura jest "sucha" – mięśnie są wyraźnie widoczne pod cienką, elastyczną skórą, ale nie ma w nim ociężałości. Ruch Charta Polskiego jest płynny i sprężysty; w kłusie pies nosi głowę dość nisko.

Wzrost: Psy są potężne, mierzą 70–80 cm w kłębie, suki 68–75 cm. Często spotyka się osobniki jeszcze wyższe. Waga:Zależna od wzrostu i kondycji, ale zazwyczaj waha się od 28 do 45 kg. Umaszczenie: Dopuszczalne są wszelkie maści. Najczęściej spotyka się umaszczenie: beżowe, płowe, rude, czarne podpalane, błękitne oraz pręgowane. Kolor oczu powinien harmonizować z maścią. Średnia długość życia: 10–12 lat (rasa stosunkowo długowieczna jak na swoje gabaryty). Pochodzenie: Polska. Grupa FCI: Grupa 10 (Charty), sekcja 3 (Charty krótkowłose). Wymagane próby pracy (licencja coursingowa lub wyścigowa jest atutem hodowlanym).

To pies o silnej osobowości. Jest pewny siebie, odważny i powściągliwy. W przeciwieństwie do wielu innych chartów, które są łagodne i uległe wobec każdego człowieka, Chart Polski jest nieufny wobec obcych. Na swoim terenie jest czujnym stróżem, który nie zawaha się stanąć w obronie właściciela. W domu jest spokojny, wręcz flegmatyczny, uwielbia miękkie posłania i ciepło. Jednak na spacerze, gdy tylko spuści się go ze smyczy (na zamkniętym terenie), zmienia się w demona prędkości. Jego reakcje są błyskawiczne. Wymaga właściciela zrównoważonego, który potrafi wyznaczyć granice bez użycia przemocy.

Charty Polskie z reguły dobrze dogadują się ze starszymi dziećmi w rodzinie, traktując je opiekuńczo. Są cierpliwe, ale nie lubią natarczywości. W przypadku małych dzieci należy uważać ze względu na gabaryty psa – w radosnym biegu może przewrócić malucha. Obce dzieci powinny zachować dystans, gdyż pies może nie życzyć sobie spoufalania.

Tutaj należy zachować ogromną ostrożność. Chart Polski to myśliwy. Koty, króliki czy mniejsze psy uciekające przed nim są traktowane jak zwierzyna łowna. Instynkt pościgu jest tak silny, że pies często "wyłącza myślenie". Wspólne życie z kotem jest możliwe tylko, gdy pies wychowuje się z nim od szczeniaka (wtedy traktuje go jako "swojego"), ale obcy kot na dworze zawsze będzie celem. Wobec innych dużych psów, zwłaszcza tej samej płci, może być dominujący.

Tak, i to całkiem nieźle. W mieszkaniu Chart Polski zajmuje głównie kanapę. Jest cichy, czysty i mało ruchliwy wewnątrz ("mebel"). Warunkiem koniecznym jest jednak zapewnienie mu odpowiedniej dawki ruchu na zewnątrz. Jeśli pies nie wybiega się na spacerze, może stać się sfrustrowany. Mieszkanie na wysokim piętrze bez windy jest ryzykowne na starość (problemy ze stawami).

Szkolenie Charta Polskiego różni się od szkolenia Owczarka. Chart nie pracuje dla samego zadowolenia pana, lecz partneruje mu. Metody siłowe są absolutnie wykluczone – pies zamknie się w sobie lub odpowie agresją. Wymaga on konsekwencji i motywacji. Najtrudniejszym elementem jest nauka przywołania (odwołanie od pościgu), która w przypadku chartów rzadko bywa stuprocentowa. Warto zapisać się na coursingi (terenowe wyścigi chartów za sztucznym wabikiem), co pozwala psu zaspokoić instynkt w kontrolowany sposób.

Są bardzo inteligentne i spostrzegawcze. Ich inteligencja objawia się w samodzielnym podejmowaniu decyzji (co było kluczowe podczas polowań). Potrafią doskonale ocenić sytuację. Szybko uczą się otwierać drzwi czy kraść jedzenie z blatów, gdy nikt nie patrzy.

Tak. Charty są wzrokowcami. Reagują na ruch. Widok biegnącej sarny na horyzoncie to impuls, który natychmiast uruchamia pogoń. W ułamku sekundy pies osiąga prędkość, przy której człowiek nie ma szans go dogonić. Spacery bez smyczy w lesie są zabronione prawem i niebezpieczne dla psa.

Większość Chartów Polskich nie przepada za wodą. Ich budowa ciała (brak tkanki tłuszczowej) sprawia, że szybko marzną, a "suche" umięśnienie słabo wypiera wodę, przez co muszą wkładać dużo wysiłku w utrzymanie się na powierzchni.

W porównaniu do innych chartów (które są zazwyczaj nieme), Chart Polski jest bardziej wokalny, co wynika z jego roli stróżującej. Szczeka, by ostrzec przed intruzem, ale nie jest to szczekanie histeryczne czy bezpodstawne.

Chart to sprinter, nie maratończyk. Nie musi biegać 20 km dziennie. Potrzebuje możliwości intensywnego wybiegania się (galopem) przez 20-30 minut kilka razy w tygodniu oraz długich, spokojnych spacerów na smyczy. Idealnym miejscem jest duży, ogrodzony wybieg, gdzie może bezpiecznie rozwinąć pełną prędkość.

Jest to rasa twarda i zdrowa, rzadko chorująca. Jednak specyficzna budowa (głęboka klatka piersiowa) niesie pewne ryzyka.

• Rozszerzenie i skręt żołądka (GDV): Śmiertelne zagrożenie. Wymaga odpoczynku po jedzeniu.

• Urazy mechaniczne: Zerwania mięśni, uszkodzenia palców, naderwania więzadeł – wynikające z ogromnych prędkości i brawury w biegu.

• Problemy kardiologiczne: Kardiomiopatia rozstrzeniowa (serce charta jest fizjologicznie większe, co czasem utrudnia diagnozę, trzeba szukać kardiologa znającego specyfikę rasy).

• Nadwrażliwość na narkozę: Charty mają bardzo mało tkanki tłuszczowej, co wpływa na metabolizm leków. Każdy zabieg wymaga weterynarza świadomego tej odmienności.

• Nowotwory kości: Zdarzają się, jak u większości dużych ras.

Średnio żyją 10–12 lat. Zdarzają się osobniki 14-letnie w dobrej kondycji.

Jest minimalna. Sierść jest krótka, ale twardsza niż u greyhounda. Wystarczy szczotkowanie gumową rękawicą raz w tygodniu. Kąpiele rzadko. Ważne: Należy regularnie przycinać pazury, ponieważ przy specyficznej budowie łapy charta, zbyt długie pazury mogą prowadzić do kontuzji podczas biegu.

Tak. Mimo że sierść jest krótka, psy te linieją sezonowo. Włosy są twarde, ostre i łatwo wbijają się w tapicerkę.

Nie. Chart Polski gubi naskórek i sierść, co może uczulać.

Charty mają szybki metabolizm. Wymagają karmy wysokiej jakości, wysokoenergetycznej (zwłaszcza psy biegające). Są zazwyczaj łakomczuchami (często kradną jedzenie). Ważne jest, by nie były otyłe – każdy dodatkowy kilogram to obciążenie dla stawów podczas biegu.

Bezwzględnie 2 razy dziennie (lub częściej), aby zminimalizować ryzyko skrętu żołądka.

Mimo że jest to rasa polska, nie jest bardzo popularna. Szczenię z rodowodem ZKwP (FCI) kosztuje od 3000 do 5000 złotych. Warto szukać hodowli, które dbają nie tylko o eksterier, ale i o charakter oraz popędy psów.

Miesięczny koszt jest średni/wysoki.

• Wyżywienie: Duży pies o dużym zapotrzebowaniu energetycznym = 300–500 zł miesięcznie.

• Akcesoria: Specjalistyczne szerokie obroże (tzw. chartówki), ubranka na zimę (konieczne przy mrozach poniżej -10°C lub podczas postoju).

• Średni koszt miesięczny: Ok. 400–600 zł.

• Kłusownictwo: Niestety, do dziś na wsiach zdarzają się przypadki kłusowania z chartami (lub ich mieszańcami) na zające. Jest to surowo zabronione i karane.

• Zezwolenie: Zgodnie z polskim Prawem Łowieckim, na posiadanie charta (lub jego mieszańca) wymagane jest specjalne zezwolenie wydawane przez Starostwo Powiatowe. Jest to martwy przepis dla większości ras, ale w przypadku chartów wciąż obowiązuje i jego brak może skutkować mandatem lub odebraniem psa.

• Oczy: Legenda głosi, że w oczach Charta Polskiego można zobaczyć duszę szlachcica, który z nim polował.

• Wojna: Podczas II wojny światowej Charty Polskie często służyły jako psy kurierskie, dzięki swojej szybkości i umiejętności unikania ognia.